Przewodnik po Mumbaju – co zobaczyć i czy warto tam jechać?

Planujesz podróż do Indii i zastanawiasz się, czy warto zatrzymać się w Mumbaju?

To miasto nie pozostawia obojętnym. Jest ogromne, głośne, zatłoczone i momentami naprawdę wyczerpujące. Jednocześnie trudno odmówić mu energii, której nie da się porównać z żadnym innym miejscem.

Mumbaj to miasto kontrastów. Nowoczesne wieżowce stoją tu obok kolonialnych budynków, luksusowe hotele sąsiadują z dzielnicami, w których ludzie żyją w bardzo trudnych warunkach, a między tym wszystkim codziennie przemieszczają się miliony mieszkańców.

To również stolica Bollywood i jedno z najważniejszych centrów biznesowych Indii. Miasto właściwie nigdy się nie zatrzymuje.

Nie będę jednak przekonywać Cię, że Mumbaj jest łatwym miejscem na początek podróży po Indiach. Dla mnie nie był. Tłumy, wilgotność, korki i intensywność ulicznego życia potrafią szybko odebrać energię.

Mimo to cieszę się, że go zobaczyłam. Mumbaj pokazał mi Indie z zupełnie innej strony i stał się jednym z tych miejsc, które zostają w pamięci nie dlatego, że były idealne, lecz dlatego, że czegoś mnie nauczyły.

W tym przewodniku znajdziesz najważniejsze atrakcje Mumbaju, informacje o noclegu, restauracjach oraz moje szczere wrażenia z pobytu.

Mumbaj – co warto wiedzieć przed podróżą?

Mumbaj, dawniej nazywany Bombajem, jest jednym z największych miast na świecie. W całej aglomeracji mieszka ponad 20 milionów osób.

Trudno wyobrazić sobie tę skalę, dopóki nie znajdziesz się na jednej z ruchliwych ulic, nie utkniesz w korku albo nie zobaczysz tłumów w okolicach dworca kolejowego.

Mumbaj jest najważniejszym centrum finansowym Indii, dużym portem morskim oraz siedzibą indyjskiego przemysłu filmowego. To tutaj powstaje wiele produkcji Bollywood i mieszczą się siedziby największych firm.

Architektura miasta jest równie różnorodna. Kolonialne budynki, neogotyckie dworce i eleganckie kamienice mieszają się z nowoczesnymi biurowcami oraz chaotyczną zabudową mieszkalną.

W Mumbaju znajdują się także obiekty wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, między innymi jaskinie na wyspie Elefanta oraz zabytkowy dworzec Chhatrapati Shivaji Maharaj Terminus.

Do odwiedzenia miasta zainspirowała mnie książka „Shantaram” Gregory’ego Davida Robertsa.

Nie traktowałabym jej jako przewodnika ani wiernego obrazu współczesnego Mumbaju, ale dobrze oddaje atmosferę miasta – jego chaos, intensywność i nieustanne poczucie, że za każdym rogiem może wydarzyć się coś nieprzewidywalnego.

Jak dostać się do Mumbaju?

Mumbaj ma jedno z największych lotnisk w Indiach i dobre połączenia zarówno z zagranicą, jak i z innymi częściami kraju.

Ja przyleciałam do Mumbaju z Koczin w Kerali. Sam lot trwał około dwóch godzin, ale przejazd taksówką z lotniska do centrum zajął mi prawie tyle samo.

Korki w Mumbaju są ogromne i warto uwzględnić je w planie podróży. Nawet jeśli mapa pokazuje stosunkowo niewielką odległość, przejazd może potrwać znacznie dłużej, niż się spodziewasz.

Z innych części Indii możesz dostać się do Mumbaju również pociągiem lub autobusem. Indyjska kolej jest doświadczeniem samym w sobie, ale przy ograniczonym czasie samolot będzie zdecydowanie wygodniejszą opcją.

Bezpośrednie połączenia krajowe dostępne są między innymi z Delhi, Ćennaju, Bengaluru, Goa i Koczin.

Przed zakupem biletu z Polski sprawdź aktualne połączenia, ponieważ siatka lotów oraz dostępność tras mogą się zmieniać.

Kiedy najlepiej jechać do Mumbaju?

Najlepszym okresem na podróż do Mumbaju są miesiące od listopada do marca.

Byłam tam w listopadzie i pogoda sprzyjała zwiedzaniu. Było ciepło i słonecznie, ale temperatury nadal pozwalały spędzać większą część dnia na zewnątrz.

Od czerwca do września w Mumbaju trwa pora monsunowa. Intensywne opady mogą powodować lokalne podtopienia i utrudnienia komunikacyjne, dlatego nie jest to najłatwiejszy czas na pierwszą wizytę.

Kwiecień i maj bywają bardzo gorące i wilgotne. Mumbaj leży nad Morzem Arabskim, więc upał może być znacznie bardziej odczuwalny niż w miejscach o suchym klimacie.

Jeśli zależy Ci na komfortowym zwiedzaniu, celowałabym w okres od listopada do lutego.

Gdzie spać w Mumbaju?

Podczas pobytu zatrzymałam się w Residency Hotel Fort i bardzo dobrze wspominam ten wybór.

Największą zaletą hotelu była lokalizacja. Znajdował się w historycznej części miasta, niedaleko dworca Chhatrapati Shivaji Maharaj Terminus oraz wielu najważniejszych atrakcji południowego Mumbaju.

Dzięki temu do kilku miejsc mogłam dotrzeć pieszo, co w tak dużym i zakorkowanym mieście ma ogromne znaczenie.

Przy zameldowaniu otrzymałam bezpłatne podwyższenie standardu pokoju. Pokój był przestronny, dobrze urządzony i miał duże łóżko z baldachimem oraz wygodną łazienkę.

Mój pokój znajdował się w sąsiednim budynku, dlatego na śniadanie musiałam przechodzić przez niewielki dziedziniec. Nie było to jednak szczególnie uciążliwe.

Najlepiej zapamiętałam obsługę. Pracownicy byli serdeczni, pomocni i naprawdę dbali o gości. O każdej porze można było poprosić o herbatę lub kawę, a wszystkie pytania i problemy rozwiązywano z dużym zaangażowaniem.

Śniadanie podawano w formie bufetu. Dostępne były zarówno dania indyjskie, jak i bardziej klasyczne propozycje. Działało również stanowisko, przy którym przygotowywano na życzenie jajka i naleśniki.

Jeśli zależy Ci na dobrej lokalizacji w południowej części Mumbaju, Residency Hotel Fort może być bardzo wygodną bazą do zwiedzania.

Przed rezerwacją sprawdź jednak aktualne opinie, ceny i dostępność pokoi, ponieważ mój pobyt odbył się kilka lat temu.

Co zobaczyć w Mumbaju?

Chhatrapati Shivaji Maharaj Terminus

Zabytkowy dworzec kolejowy był jednym z pierwszych miejsc, które zobaczyłam w Mumbaju.

Dawniej funkcjonował pod nazwą Victoria Terminus. Budynek powstał pod koniec XIX wieku i jest jednym z najbardziej charakterystycznych przykładów architektury kolonialnej w mieście.

Jego fasada łączy elementy neogotyckie z motywami inspirowanymi architekturą indyjską. Zwróć uwagę na wieżyczki, rzeźbione dekoracje i kamienne stworzenia przypominające gargulce.

Wnętrze dworca jest znacznie bardziej chaotyczne, ponieważ budynek nadal pełni swoją pierwotną funkcję i każdego dnia korzystają z niego tysiące pasażerów.

W 2004 roku dworzec został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Najlepiej zobaczyć go zarówno w ciągu dnia, kiedy można przyjrzeć się detalom architektonicznym, jak i wieczorem, gdy fasada jest podświetlona.

Kala Ghoda

Kala Ghoda to artystyczna dzielnica południowego Mumbaju, pełna galerii, muzeów, kawiarni i zabytkowych budynków.

Jej nazwa oznacza „czarnego konia” i nawiązuje do pomnika, który dawniej znajdował się w tej części miasta.

To jedno z miejsc, w których Mumbaj pokazuje spokojniejsze i bardziej kulturalne oblicze. Warto przejść się ulicami dzielnicy bez konkretnego planu, zajrzeć do galerii i zatrzymać się na kawę.

Każdego roku odbywa się tutaj również Kala Ghoda Arts Festival, podczas którego w przestrzeni miejskiej pojawiają się wystawy, instalacje, koncerty i wydarzenia artystyczne.

Jehangir Art Gallery

Jednym z miejsc, które odwiedziłam w dzielnicy Kala Ghoda, była Jehangir Art Gallery.

Galeria prezentuje przede wszystkim współczesną sztukę indyjską. Wstęp był bezpłatny, dlatego warto zajrzeć nawet wtedy, gdy nie planujesz dłuższego zwiedzania.

Podczas mojej wizyty najbardziej zapamiętałam widok z górnej części budynku. Kawiarnia na dachu była wówczas zamknięta, ale sama panorama okolicy była dobrym powodem, aby wejść na górę.

Przed wizytą sprawdź aktualne godziny otwarcia oraz informacje o trwających wystawach.

Marine Drive

Marine Drive to jedna z najbardziej rozpoznawalnych promenad w Mumbaju.

Ciągnie się przez ponad trzy kilometry wzdłuż wybrzeża Morza Arabskiego. Ze względu na swój łukowaty kształt i światła uliczne bywa nazywana Naszyjnikiem Królowej.

Najlepiej wybrać się tutaj późnym popołudniem i zostać do zachodu słońca.

Promenada jest popularnym miejscem spotkań mieszkańców. Ludzie siadają na kamiennym murku, spacerują, rozmawiają i obserwują morze. Wieczorami robi się bardzo tłoczno, ale właśnie wtedy najłatwiej poczuć atmosferę miasta.

Marine Drive nie jest spokojnym nadmorskim deptakiem znanym z europejskich kurortów. Samochody przejeżdżają tuż obok, a wokół cały czas coś się dzieje. Mimo to spacer był dla mnie jednym z przyjemniejszych momentów pobytu w Mumbaju.

Plaża Chowpatty

Na północnym końcu Marine Drive znajduje się plaża Chowpatty.

Nie jest to miejsce, do którego przychodzi się ze względu na kąpiel w morzu. Plaża jest przede wszystkim popularnym miejscem spotkań i jedzenia ulicznych przekąsek.

Najwięcej osób pojawia się tutaj wieczorem, szczególnie w okolicach zachodu słońca.

Warto spróbować bhelpuri – popularnej przekąski przygotowywanej między innymi z prażonego ryżu, warzyw, ziemniaków, chutneyów i przypraw.

Podczas mojej wizyty niebo było zachmurzone, więc nie zobaczyłam słynnego zachodu słońca nad plażą. Sam spacer od Marine Drive do Chowpatty pozwolił mi jednak zobaczyć bardziej codzienną stronę miasta.

Brama Indii

Brama Indii znajduje się w dzielnicy Colaba i jest jednym z najważniejszych symboli Mumbaju.

Monumentalny bazaltowy łuk został zbudowany na początku XX wieku dla upamiętnienia wizyty króla Jerzego V i królowej Marii.

Dziś okolica Bramy Indii jest jednym z najbardziej zatłoczonych miejsc turystycznych w mieście. Spotkasz tu sprzedawców, fotografów, rodziny, turystów oraz osoby czekające na prom na wyspę Elefanta.

Podczas mojej wizyty dostęp do samego monumentu był ograniczony. Dobry widok na Bramę Indii można jednak zobaczyć również od strony wody, płynąc promem na Elefantę.

Hotel Taj Mahal Palace

Tuż obok Bramy Indii znajduje się Taj Mahal Palace – jeden z najbardziej znanych hoteli w Indiach.

Budynek został otwarty na początku XX wieku i przez lata gościł polityków, artystów oraz znane osobistości z całego świata.

Jego charakterystyczna kopuła i dekoracyjna fasada najlepiej prezentują się od strony nabrzeża.

Hotel zapisał się również w najnowszej historii miasta jako jedno z miejsc zaatakowanych podczas zamachów terrorystycznych w listopadzie 2008 roku.

Nawet jeśli nie planujesz w nim nocować, warto zobaczyć budynek podczas spaceru po Colabie lub z pokładu promu.

Wyspa Elefanta

Wycieczka na wyspę Elefanta to dobry pomysł, jeśli masz w Mumbaju przynajmniej dwa lub trzy dni i potrzebujesz odpoczynku od centrum miasta.

Promy odpływają z nabrzeża znajdującego się przy Bramie Indii. Rejs trwa około godziny.

Na wyspie czeka Cię spacer długim molem, a następnie wejście po schodach prowadzących do kompleksu jaskiń. Wzdłuż trasy rozstawione są liczne stragany, dlatego droga może być nieco męcząca i zatłoczona.

Najważniejszą atrakcją są świątynie i rzeźby wykute bezpośrednio w skale. Kompleks poświęcony jest przede wszystkim bogu Śiwie.

Największe wrażenie robi monumentalne przedstawienie Śiwy o trzech twarzach znajdujące się w głównej jaskini.

Na spokojne zwiedzanie kompleksu przeznacz około dwóch godzin. Wraz z rejsem cała wycieczka zajmie mniej więcej pół dnia.

Zabierz wodę, nakrycie głowy i wygodne buty. Na miejscu mogą pojawiać się również małpy, dlatego lepiej nie nosić jedzenia w widocznym miejscu.

Przed podróżą sprawdź aktualne godziny kursowania promów, ceny biletów i dni otwarcia jaskiń.

Zwiedzanie Dharavi – czy warto?

Wizyta w Dharavi była jednym z najbardziej poruszających, ale jednocześnie najtrudniejszych doświadczeń podczas mojego pobytu w Mumbaju.

Dharavi jest jedną z najgęściej zaludnionych dzielnic miasta. Na niewielkiej powierzchni znajdują się domy, warsztaty, szkoły, świątynie, sklepy i tysiące małych przedsiębiorstw.

Przed wizytą długo zastanawiałam się, czy zwiedzanie takiego miejsca jest etyczne. Nie chciałam uczestniczyć w wycieczce, która sprowadzałaby codzienne życie mieszkańców do oglądania biedy.

Ostatecznie zdecydowałam się na spacer z Reality Tours & Travel. Organizacja deklarowała, że znaczną część zysków przeznacza na projekty edukacyjne i społeczne prowadzone w lokalnej społeczności.

Podczas wycieczki nie wolno było robić zdjęć. Uważam, że to bardzo dobra zasada, ponieważ pozwala zachować prywatność mieszkańców i skupić się na słuchaniu przewodnika.

W Dharavi zobaczyłam niewielkie zakłady zajmujące się między innymi recyklingiem, produkcją ceramiki, tekstyliów, mydła oraz wyrobów skórzanych.

Najbardziej zaskoczyła mnie skala lokalnej przedsiębiorczości. Dharavi nie jest jedynie dzielnicą mieszkalną. To skomplikowany system małych firm, rodzinnych warsztatów i usług, które utrzymują tysiące mieszkańców.

Nie oznacza to oczywiście, że należy romantyzować trudne warunki życia. Przeludnienie, brak przestrzeni, problemy sanitarne i niskie zarobki są realne.

Ta wizyta pomogła mi jednak zobaczyć Dharavi nie tylko jako symbol biedy, lecz przede wszystkim jako społeczność tworzoną przez konkretnych ludzi, ich pracę, relacje i codzienne życie.

Jeżeli rozważasz podobną wycieczkę, wybierz organizatora, który współpracuje z lokalną społecznością, jasno informuje, na co przeznacza zyski i nie pozwala na fotografowanie mieszkańców bez ich zgody.

Gdzie zjeść w Mumbaju?

Mumbaj okazał się dla mnie znacznie ciekawszy kulinarnie, niż się spodziewałam.

Poza kuchnią indyjską znajdziesz tu restauracje birmańskie, międzynarodowe, kawiarnie w europejskim stylu oraz nowoczesne lokale serwujące autorskie dania.

Pamiętaj, że moja podróż odbyła się kilka lat temu. Przed wizytą koniecznie sprawdź, czy opisane restauracje nadal działają, czy nie zmieniły lokalizacji oraz jakie mają obecnie opinie.

Burma Burma

Burma Burma była jedną z najlepszych restauracji, które odwiedziłam w Mumbaju.

Lokal znajdował się w pobliżu dzielnicy Kala Ghoda i specjalizował się w kuchni birmańskiej. Była to dla mnie wtedy zupełnie nowa kuchnia.

Zaczęłam od kukurydzianego purée z curry i mlekiem kokosowym, podawanego z chrupiącym pieczywem. Na danie główne zamówiłam khow suey – aromatyczną zupę z makaronem, warzywami i licznymi dodatkami.

Restauracja miała nowoczesne wnętrze i spokojną atmosferę, która była przyjemną odmianą po całym dniu spędzonym na zatłoczonych ulicach.

Jeżeli Burma Burma nadal działa w tej lokalizacji, zdecydowanie warto sprawdzić aktualne menu.

The Goose and Gridiron

The Goose and Gridiron odwiedziłam w pobliżu zabytkowego dworca.

Restauracja mieściła się w eleganckim budynku i miała zaciszny ogród. Było to dobre miejsce na odpoczynek od ulicznego hałasu.

Menu obejmowało dania kuchni międzynarodowej. Spróbowałam między innymi zupy warzywnej, lokalnej wersji khao soi oraz ryby w sosie cytrynowo-musztardowym.

To miejsce może spodobać się osobom, które po kilku dniach jedzenia indyjskich potraw mają ochotę na coś łagodniejszego.

Café Mondegar

Café Mondegar to jeden z najbardziej znanych lokali w Colabie.

Wnętrze ma oldschoolowy charakter, a ściany zdobią kolorowe ilustracje. Lokal cieszy się popularnością zarówno wśród turystów, jak i mieszkańców.

Podczas mojej wizyty główna sala była pełna, dlatego usiadłam w mniejszym pomieszczeniu z tyłu. Zamówiłam duży talerz kremowego spaghetti i kieliszek białego wina.

Nie było to oczywiście najlepsze włoskie danie mojego życia, ale po całym dniu zwiedzania smakowało dokładnie tak, jak powinno.

Café Mondegar sprawdzi się na niezobowiązujący lunch lub wieczorne spotkanie.

Revival

Do restauracji Revival wybrałam się ze względu na rekomendowane thali i widok na morze.

Na początku pojawiło się nieporozumienie związane z zamówieniem jednego zestawu dla dwóch osób. Thali było podawane w formule z dokładkami, dlatego obsługa nie chciała zgodzić się na dzielenie porcji.

Ostatecznie udało nam się dojść do porozumienia, ale cała sytuacja pozostawiła pewien niesmak.

Samo jedzenie było dobre i bardzo sycące. Kelnerzy regularnie uzupełniali sosy, pieczywo i dodatki.

Jeśli lubisz tradycyjne thali, możesz wziąć to miejsce pod uwagę, ale przed wizytą sprawdziłabym najnowsze opinie dotyczące obsługi.

Moja szczera opinia o Mumbaju

Mumbaj nie stał się moim ulubionym miejscem w Indiach.

Wilgotność, hałas, korki, tłumy i ciągłe zaczepianie na ulicy sprawiły, że zwiedzanie było dla mnie bardziej męczące niż w wielu innych indyjskich miastach.

Poruszanie się pieszo nie zawsze było łatwe. Chodniki bywały zastawione, ruch uliczny był chaotyczny, a odległości pomiędzy atrakcjami znacznie większe, niż wydawały się na mapie.

Nie czułam też potrzeby, aby szybko wrócić do Mumbaju.

Jednocześnie właśnie tutaj znalazłam kilka świetnych restauracji, spotkałam niezwykle życzliwych ludzi i zobaczyłam miejsca, które zmusiły mnie do spojrzenia na Indie z innej perspektywy.

Najbardziej zapamiętałam wizytę w Dharavi. Nie dlatego, że była łatwa czy przyjemna, ale dlatego, że podważyła wiele moich wcześniejszych wyobrażeń.

Mumbaj nie jest miastem, które próbuje przypodobać się podróżnikom. Nie ukrywa chaosu, nierówności ani problemów. Trzeba zaakceptować je jako część doświadczenia.

Dlatego mimo wszystkich trudności uważam, że warto odwiedzić Mumbaj i wyrobić sobie własną opinię.

Ile dni przeznaczyć na Mumbaj?

Na pierwszą wizytę przeznaczyłabym dwa lub trzy pełne dni.

W ciągu dwóch dni możesz zobaczyć najważniejsze miejsca w południowym Mumbaju:

• Chhatrapati Shivaji Maharaj Terminus,
• dzielnicę Kala Ghoda,
• Bramę Indii,
• hotel Taj Mahal Palace,
• Colabę,
• Marine Drive,
• plażę Chowpatty.

Trzeci dzień możesz przeznaczyć na wycieczkę na wyspę Elefanta albo zwiedzanie Dharavi z odpowiedzialnym organizatorem.

Nie próbowałabym zobaczyć wszystkiego. Odległości, korki i klimat sprawiają, że nawet pozornie prosty plan może okazać się bardzo intensywny.

W Mumbaju lepiej zaplanować mniej miejsc i zostawić sobie czas na odpoczynek.

Czy warto odwiedzić Mumbaj?

Mumbaj zdecydowanie nie jest miastem dla każdego.

Jeśli szukasz spokojnego początku podróży, plaż i powolnych poranków, prawdopodobnie lepiej poczujesz się w Goa albo Kerali.

Jeśli jednak chcesz zobaczyć jedno z największych i najbardziej złożonych miast Indii, Mumbaj może okazać się ważnym przystankiem.

Nie jest piękny w oczywisty sposób. Nie pozwala też łatwo się zrelaksować.

Pokazuje jednak wiele twarzy współczesnych Indii – ogromne ambicje, bogactwo, nierówności, przedsiębiorczość i codzienną walkę o miejsce w mieście zamieszkanym przez miliony osób.

Dla mnie była to podróż wymagająca, ale potrzebna.

Nie wróciłam z Mumbaju wypoczęta. Wróciłam za to z większą ciekawością świata i świadomością, jak wiele uproszczeń nosimy w sobie, zanim zobaczymy dane miejsce na własne oczy.

Byłaś już w Mumbaju? Jak wspominasz to miasto? A może dopiero planujesz podróż i zastanawiasz się, czego się spodziewać?

Podziel się swoimi doświadczeniami w komentarzu i zapisz ten przewodnik na później.

Zapisz pina